Europejscy przywódcy nasilają wysiłki dyplomatyczne, by zagwarantować Ukrainie realne bezpieczeństwo po ewentualnym zawarciu pokoju z Rosją. Dzieje się to w momencie, gdy administracja Donalda Trumpa zwiększa presję na Kijów, domagając się zaakceptowania ram porozumienia jeszcze przed końcem roku.

Brytyjski premier Keir Starmer zwołał w tym tygodniu pilne rozmowy z przywódcami europejskimi i ukraińskimi. Jak podkreślają urzędnicy, negocjacje prowadzone pod auspicjami USA osiągnęły „kluczowy moment” w kontekście zakończenia wojny Rosji z Ukrainą.

Intensywna dyplomacja Londynu i europejska koordynacja

W poniedziałek Starmer gościł na Downing Street prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego, prezydenta Francji Emmanuela Macrona oraz kanclerza Niemiec Friedricha Merza. Kilka dni później odbyło się wirtualne spotkanie 30 państw należących do tzw. „Koalicji Chętnych”.

Rozmowy koncentrowały się na jednym zasadniczym problemie. Europa chce mieć pewność, że jakiekolwiek porozumienie pokojowe nie pozostawi Ukrainy bez realnych gwarancji bezpieczeństwa. Tymczasem Waszyngton naciska, by Kijów zgodził się na kompromis, który mógłby zostać ogłoszony jeszcze przed Bożym Narodzeniem.

Zamrożone rosyjskie aktywa wracają do gry

W piątek Starmer spotkał się z premierem Belgii Bartem De Weverem, by omówić opór Brukseli wobec wykorzystania zamrożonych rosyjskich aktywów na rzecz Ukrainy. Sprawa ma kluczowe znaczenie, ponieważ większość środków znajduje się właśnie w Belgii.

Unia Europejska ma głosować nad bezterminowym zamrożeniem około 210 mld euro rosyjskich aktywów państwowych. Pieniądze te miałyby posłużyć jako zabezpieczenie pożyczki sięgającej 165 mld euro na potrzeby wojskowe i odbudowę Ukrainy. Nowy mechanizm zastąpiłby obecny system, który wymaga jednomyślnego przedłużania sankcji co sześć miesięcy.

Według agencji Reuters, zmiana ta ma uniemożliwić Węgrom lub Słowacji blokowanie decyzji. Europejski komisarz ds. gospodarczych Valdis Dombrovskis zapewnił, że propozycja zawiera „silne gwarancje i zabezpieczenia”, które mają chronić Belgię przed ewentualnymi roszczeniami ze strony Rosji.

Spór o terytorium i warunki pokoju

Równolegle Ukraina przedstawiła administracji USA własny, zweryfikowany 20-punktowy plan pokojowy. Tym samym Kijów odrzucił wcześniejszą, 28-punktową propozycję Waszyngtonu, którą europejscy przywódcy uznali za zbyt korzystną dla Moskwy.

Według informacji ujawnionych przez Axios, pierwotny plan zakładał m.in. dalsze ustępstwa terytorialne ze strony Ukrainy, ograniczenie liczebności jej armii oraz konstytucyjne wyrzeczenie się aspiracji do członkostwa w NATO. Te zapisy spotkały się z ostrą krytyką w Europie.

Zełenski ujawnił także, że USA zaproponowały utworzenie „wolnej strefy ekonomicznej” w części Donbasu. Obszar miałby zostać zdemilitaryzowany, a wojska obu stron wycofane. Prezydent Ukrainy zaznaczył jednak, że takie rozwiązanie wymagałoby zgody społeczeństwa, a jego bezpieczeństwo pozostaje poważnym znakiem zapytania.

Rosnące napięcia między Trumpem a Europą

Donald Trump coraz ostrzej krytykuje europejskich przywódców. Określa ich jako „słabych”, a ich państwa jako „podupadające”. Jednocześnie domaga się, by to Europa wywarła presję na Zełenskiego w sprawie ustępstw terytorialnych.

W wywiadzie dla Politico Trump stwierdził, że Europa nie poradziła sobie ani z migracją, ani z zakończeniem wojny. Jego administracja sygnalizuje też zmęczenie kolejnymi rundami rozmów bez konkretnych rezultatów. Budzi to wątpliwości co do zaangażowania USA w nadchodzące spotkania w Paryżu.

Europa broni swojej roli

Downing Street odpowiada, że Europa odgrywa kluczową rolę, wskazując na brytyjskie przywództwo w kwestii sankcji oraz funkcjonowanie Koalicji Chętnych. Sekretarz generalny NATO Mark Rutte ostrzegł, że wojna jest „u naszych drzwi” i Europa musi przygotować się na konflikt na skalę niespotykaną od pokoleń.

W poniedziałek Zełenski ma udać się do Berlina na rozmowy z kanclerzem Merzem w tzw. formacie E3, obejmującym Niemcy, Wielką Brytanię i Francję. Na razie nie wiadomo jednak, czy w spotkaniach wezmą udział przedstawiciele Stanów Zjednoczonych.