Brazylia ostrzega, że atak USA na Wenezuelę mógłby doprowadzić do najpoważniejszego kryzysu bezpieczeństwa w Ameryce Południowej od czasów zimnej wojny. Już w pierwszych analizach brazylijskiego rządu podkreślono, że eskalacja konfliktu między Waszyngtonem a Caracas może przerodzić się w wieloletnią wojnę regionalną. Celso Amorim, najważniejszy doradca prezydenta Luiza Inácia Luli da Silvy, stwierdził w rozmowie z „The Guardian”, że amerykańska interwencja niemal na pewno objęłaby wiele państw kontynentu, a jej skutki odczułby cały świat.
Amorim podkreślił, że „ostatnią rzeczą, jakiej potrzebuje Ameryka Południowa, jest strefa wojny wywołana konfliktem między USA a Wenezuelą”. Jego zdaniem atak USA na Wenezuelę natychmiast uruchomiłby łańcuch reakcji, który wynika zarówno z uwarunkowań geopolitycznych, jak i z historycznej traumy po interwencjach Stanów Zjednoczonych w regionie. Ostrzeżenie zostało wydane w chwili, gdy brazylijskie służby sygnalizują możliwość amerykańskich nalotów na cele wojskowe i infrastrukturę na terytorium Wenezueli, a relacje Waszyngton–Caracas są najgorsze od dekad.
Rosnąca aktywność militarna USA
Brazylia od wielu miesięcy monitoruje rosnącą obecność wojskową USA w rejonie Karaibów. Według źródeł bliskich pałacowi Planalto rozmieszczenie lotniskowca USS „Gerald R. Ford” oraz intensywne operacje morskie wskazują, że Stany Zjednoczone przygotowują się do znacznie większej ofensywy, niezależnie od oficjalnych komunikatów Waszyngtonu. Władze Brazylii obawiają się, że takie działania mogą całkowicie zdestabilizować region, szczególnie że Wenezuela jest państwem o kluczowym znaczeniu strategicznym.
Pamięć o interwencjach USA
Ryzyko eskalacji konfliktu rośnie również dlatego, że Brazylia pamięta historyczne zaangażowanie USA w zamachy stanu w Ameryce Łacińskiej, między innymi w Chile, Argentynie i Brazylii. Te wydarzenia pozostawiły trwałą nieufność wobec amerykańskiej polityki zagranicznej i sprawiają, że każde działanie militarne USA postrzegane jest jako potencjalne zagrożenie dla suwerenności kontynentu. Brazylijscy dyplomaci podkreślają, że atak USA na Wenezuelę sprowokowałby masowe protesty i wzmocnił antyamerykańskie nastroje, co zwiększyłoby presję na rządy państw regionu, aby zajęły jednoznaczne stanowisko.
Operacja Southern Spear
W ocenie brazylijskich ekspertów głównym elementem eskalacji może być operacja Southern Spear, ogłoszona przez administrację Trumpa jako akcja „antynarkotykowa”. W jej ramach Stany Zjednoczone rozmieściły około piętnastu tysięcy żołnierzy oraz ponad tuzin okrętów wojennych. Dodatkowo siły USA przeprowadziły od września dwadzieścia dwa ataki na podejrzane jednostki pływające, co doprowadziło do śmierci co najmniej osiemdziesięciu siedmiu osób. Oficjalnie działania te mają walczyć z przemytem narkotyków, jednak wielu specjalistów podkreśla, że narracja „wojny z narkotykami” bywa wykorzystywana jako uzasadnienie interwencji politycznych.
Rosyjskie i chińskie wsparcie dla Caracas
Ryzyko regionalnego konfliktu rośnie także dlatego, że Wenezuela utrzymuje bliskie relacje polityczne i wojskowe z Kubą, Boliwią i Nikaraguą, a także współpracuje strategicznie z Rosją i Chinami. W praktyce oznacza to, że atak USA na Wenezuelę wykraczałby daleko poza wymiar bilateralny. W pierwszej kolejności zagrożone byłyby Kolumbia i Brazylia, ponieważ to do tych państw trafiłyby setki tysięcy migrantów uciekających przed ewentualnymi walkami.
Dyplomacja Luli
Brazylia stara się jednocześnie zapobiec atakowi USA, jak i przygotować na jego możliwe konsekwencje. Prezydent Lula prowadzi rozmowy z USA, Kanadą, Kolumbią, Meksykiem oraz Chile, próbując zbudować wspólne stanowisko dyplomatyczne. Za zamkniętymi drzwiami analizowane są scenariusze, które pozwoliłyby ograniczyć skalę odwetu Maduro, aby nie sprowokować otwartego konfliktu na granicach. Brazylia rozważa również reaktywację UNASUR jako forum koordynacji bezpieczeństwa, co mogłoby zmniejszyć napięcia między państwami regionu.
Maduro nie ustępuje
Maduro pozostaje jednak niewzruszony. Pomimo sankcji, izolacji i presji dyplomatycznej władze w Caracas utrzymują pełną kontrolę nad aparatem państwowym i siłami zbrojnymi. Wsparcie Rosji i Chin dodatkowo wzmacnia ich pozycję, co sprawia, że rząd Wenezueli nie zamierza ulegać żądaniom Stanów Zjednoczonych. Ostatnia rozmowa telefoniczna między Trumpem a Maduro zakończyła się fiaskiem, gdyż prezydent USA miał domagać się natychmiastowego opuszczenia kraju przez wenezuelskiego przywódcę.
Groźba regionalnej katastrofy
Całość sprawia, że atak USA na Wenezuelę stał się jednym z najbardziej niebezpiecznych scenariuszy dla współczesnej Ameryki Południowej. Brazylia ostrzega, że konflikt o takiej skali przekształciłby kontynent w obszar długotrwałej niestabilności, co podważyłoby bezpieczeństwo regionu i wpłynęłoby na światową gospodarkę. Władze w Brasílii apelują o powstrzymanie eskalacji i rozpoczęcie rozmów, jednak sygnały płynące z Waszyngtonu wskazują, że decyzje mogą już zapadać poza kanałami dyplomatycznymi.
Na razie jedynym narzędziem, jakie pozostaje Brazylii, jest intensywna dyplomacja i nagłaśnianie ryzyka, jakie niesie atak USA na Wenezuelę. Jeśli sytuacja wymknie się spod kontroli, konsekwencje odczuje cały kontynent — a ich skutki mogą utrzymywać się przez pokolenia.
Na zdjęciu: Celso Amorim / fot. BRICS Brasil.